“Entre le fort et le faible c’est la liberté qui opprime et la loi qui affranchit.”
Nederlandse vertaling
“Tussen de sterke en de zwakke werkt vrijheid onderdrukkend en maakt de wet vrij.”
Dit citaat is afkomstig van de Franse dominicaan en kortstondig politicus Henri-Dominique Lacordaire (1802–1861). Hij sprak deze woorden tijdens een sermon in 1848. Ze is gepubliceerd in 1855 in Les conferences de Notre-Dame de Paris (1835-1851)
- Lacordaire was een vertegenwoordiger van het liberaal-katholicisme. Hij leefde in een tijd van grote sociale onrust en het opkomende industriële kapitalisme (Frankrijk, 19e-eeuw). Hij werkte met grote inzet, en veel eloquentie, aan een positieve relatie tussen christendom (Kerk) en de moderne wereld. De relatie met zijn hiërarchie was précair, maar anders dan hij onderwierp zich
- Met deze uitspraak keert hij zich tegen het radicale economische liberalisme van zijn tijd. Vrijheid klinkt wel mooi maar in een ongelijke samenleving profiteren de sterken daarvan. Wet klinkt inperkend maar is in zo’n situatie juist essentieel, niet enkel om de zwakken te beschermen, maar ook om hen de kans te geven om hun vrijheid te veroveren.
- Het volledig citaat is langer: “Entre le fort et le faible, entre le riche et le pauvre, entre le maître et le serviteur, c’est la liberté qui opprime, et la loi qui affranchit.”
- Ik las het citaat voor het eerst voorin het boekje van Karin Hereman, Een tip van de sluiter, over het hoofddoekenverbod op het Antwerpse Atheneum. Ik heb lesgegeven op die school en de invoering van dat verbod meegemaakt.
UItgebreider over Lacordaire
Lacordaire liet zich in de jaren 1830 opmerken door zijn artikels over de vrijheid van mening, de persvrijheid, en de vrijheid van onderwijs ook op universitair vlak. Hij eiste een volledige scheiding tussen kerk en staat. Zijn teksten waren zo fel (vgl. Montalembert en Lamennais) dat de Franse bisschoppen protest begonnen aan te tekenen. In Frankrijk haalden ze bakzeil, m aar op 15 augustus 1832 werden hun ideeën (zonder dat ze werden vernoemd) veroordeeld in de encycliek Mirari Vos, onder meer wat betreft de gewetensvrijheid en de persvrijheid. Lacordaire trok zich uit de strijd terug en onderwierp zich aan het pauselijk gezag. Op 9 april 1839 trad hij in Rome toe tot de orde van de predikheren (Domicanen). Ondertussen ging hij verder met zijn theologische studies. In 1841 keerde hij naar Frankrijk terug, gekleed in de (theoretisch verboden) monnikspij van de dominicanen. Hij was dat jaar opnieuw de gevierde vastenpredikant in de Notre-Dame. Hij stichtte weldra kloosters van dominicanen doorheen Frankrijk, onder meer in Nancy (1843), Chalais (Isère) (1844), en Parijs (1849). In 1850 werd de Franse provincie van de dominicanen officieel heropgericht en Lacordaire tot provinciaal overste benoemd. Lacordaire was van mening dat kloosterwetten de vrijheid van prediking en onderricht niet mochten in de weg staan.
Nadat hij lange jaren een opponent was geweest van de Julimonarchie, begroette hij enthousiast de revolutie van 1848 en de oprichting van de Tweede Republiek. Samen met Henri Ozanam stichtte hij een nieuwe krant l’Ère nouvelle, waarin hij opnieuw sterk de vrijheid verdedigde, omdat hij ook de voordelen daarvan zag voor de kerk. Toen er gekozen werd voor een nieuw parlement, werd Lacordaire door de kiezers van Marseille naar deze constituante gestuurd. Als voorstander van de republikeinse staatsvorm, ging hij uiterst links zetelen. Hij bleef echter maar kort, want de onlusten van mei 1848 en de repressie die er op volgde waren voor hem te veel en hij nam ontslag. Hij was een tegenstander van de staatsgreep van 2 december 1851 door Napoleon III, die naar zijn oordeel inging tegen de ideeën van vrijheid en tegen alles wat hij voorstond. Hij trok zich toen terug uit het openbare leven.
De Conférences de Notre-Dame
zijn een reeks fameuze preken (sermons) die werden gegeven door Pater Henri-Dominique Lacordaire in de kathedraal Notre-Dame de Paris, in twee periodes: 1835 tot 1843, en opnieuw van 1848 tot 1850. Zij kaderen in de zeer oude traditie van de ‘vastenpreken’, door hem terug in het leven geroepen in 1835. Zijn preken trokken grote menigten en hadden een aanzienlijke invloed op de heropleving van het christelijk geloof en de religieuze welsprekendheid in het 19e-eeuwse Frankrijk.